Eergerelateerd geweld

Welke rol speelt de hulpverlening en het onderwijs bij eergerelateerd geweld en wat kunnen zij leren van de visie van dr. Janine Janssen?

Allochtone vrouwen en slachtofferschap
Eerwraak, waarbij het slachtoffer wordt vermoord, is wellicht de bekendste vorm van eergerelateerd geweld. Maar ook bedreiging, mishandeling, huwelijksdwang en ontvoering kunnen onder deze noemer vallen. Janssen stelt dat ongeveer 40% van de zaken die bij het LEC EGG binnenkomen zich afspeelt in Turkse gemeenschap, circa 20% in de Marokkaanse gemeenschap en dat zij verder zaken krijgt aangereikt waarbij mensen van Irakese en Afghaanse komaf betrokken zijn (Crimelink 2011/2). Volgens Janssen is de aandacht voor allochtone vrouwelijke slachtoffers in eergerelateerde zaken, belangrijk geweest om onderdrukking van deze vrouwen op de kaart te zetten. Maar daardoor is de neiging ontstaan bij eergerelateerd geweld te denken aan vrouwelijke slachtoffers en mannelijke daders. Is dat beeld wel zo terecht?

Rol van cultuur
Opvattingen over cultuur zijn van invloed op de beeldvorming met betrekking tot eergerelateerd geweld. Vaak wordt gesteld dat het allemaal ‘aan de cultuur’ ligt, stelt Janssen (Proces 2008/4). Er wordt geen rekening gehouden met andere krachtenvelden, die een belangrijke factor kunnen zijn. Denk hierbij aan bijvoorbeeld psychologische en/of psychiatrische factoren .

De rol van de vrouw in eerdelicten
De ervaring leert, stelt Janssen, dat we vrouwen tekort doen door hen uitsluitend als passieve slachtoffers te presenteren (Crimelink 2011/2). Vrouwen hebben immers ook zelf ideeën over oplossingen voor eerproblemen. Bovendien komen zij niet alleen als slachtoffer in beeld, maar hebben zij ook een actieve rol bij (het aanzetten tot) het dreigen met, of plegen van geweld. Uit cijfers van het LEC (2006) blijkt dat 6 van de 11 dodelijke slachtoffers van eerwraakzaken in Rotterdam man is. Belangrijk is te beseffen dat het bij eerkwesties nooit gaat om individuele rollen, maar vooral om ingewikkelde groepsprocessen, waarbij vader, moeder, broers, zussen, tantes, ooms, neven, nichten, opa’s en oma’s een rol spelen, kortom de hele extended family. Janssen: ‘Van dat soort familiegroepen kan een enorme druk uitgaan als er vrees voor schade aan de familie-eer ontstaat’. Een vrouw heeft veel invloed in de familie en deze invloed wordt niet altijd ten gunste van andere vrouwen aangewend. Zo vertelt Janssen dat er gevallen bekend zijn van moeders die hun dochter verzekeren dat het veilig is thuis te komen, waarop de dochter vervolgens door een man in de familie wordt vermoord. Een ander voorbeeld is dat een jonge vrouw een buitenechtelijke relatie heeft, maar, om de familie-eer te redden, aan de politie vertelt dat zij verkracht is. Dit komt ook bij de familie terecht, die vervolgens de eer hersteld door de man (uit de buitenechtelijke relatie) te doden. Vrouwen maken afwegingen, stelt Janssen: ‘Zo van: ik offer er één op, om de ander/mijzelf te redden’.

Doe recht aan meiden
Voor professionals in het veld, zoals in de jeugdhulpverlening en het onderwijs, zijn twee zaken van belang. Ten eerste stelt Janssen dat ketenpartners van groot belang zijn voor de vroegherkenning. De politie heeft vooral informatie nodig over het sociale veld van de betrokkenen, om zo te komen tot een goed onderbouwde inschatting van de aanwezigheid van geschonden eergevoel. Onderwijsinstellingen, de geestelijke gezondheidszorg en de jeugdzorg hebben hierin een belangrijke rol. Ten tweede is het van belang dat professionals allochtone meiden niet meteen als slachtoffer zien. Benader hen vanuit hun gedrag en bedenk dat het belang van de familiebanden hierin groot is. Probeer (voor)oordelen en normering los te laten en doe zo recht aan deze meiden.