Onderkant arbeidsmarkt: noodzaak en uitdaging
Nederland verkeert in een recessie. Als gevolg hiervan loopt de werkloosheid op, terwijl ook het aantal mensen, waaronder jongeren, die door opleiding, een arbeidshandicap of maatschappelijk probleem moeite hebben met het vinden van werk, stijgt. Er moet gelijktijdig in de bovenkant en de onderkant van de arbeidsmarkt worden geïnvesteerd. Gemeenten, UWV Werkbedrijf, rijk en sociale partners staan daarom de komende jaren gezamenlijk voor een grote maatschappelijke opgave.
Het huidige kabinet wil verschillen wegnemen tussen regelingen aan de onderkant van de arbeidsmarkt, zoals de bijstand (Wwb), sociale werkvoorziening (WSW) en de Wajong (m.u.v. gehandicapten die volledig afgekeurd zijn) voor mensen die van jongsaf gehandicapt zijn. VVD, CDA en PVV zullen binnenkort belangrijke keuzes maken over de groep mensen die niet zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen. Het gaat hierbij om uitkeringsgerechtigden zoals arbeidsgehandicapten.
Illusie
Er is al een structurele bezuiniging van 120 miljoen euro op de WSW voorgesteld en er zal hierdoor minder geld beschikbaar zijn voor re-integratietrajecten om mensen te trainen en op te leiden zodat ze kunnen participeren op de reguliere banen. Eén regeling voor de onderkant van de arbeidsmarkt zal wellicht rijksuitgaven verlichten, maar het is te hopen dat deze bezuiniging niet ten koste gaat van de kansen op werk voor de mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. ‘Zonder extra ondersteuning is werk voor iedereen een illusie’ is de conclusie uit de Arbeidsmarktanalyse 2010 van de Raad voor Werk en Inkomen.
Werkloosheid onder niet-westerse allochtonen
Een groot deel van de allochtone bevolking participeert niet succesvol op de arbeidsmarkt. Dit heeft grotendeels te maken met onderwijsachterstanden en de matige taalbeheersing van het Nederlands. Uit de FORUM Monitor 2010 blijkt dat de werkloosheid van niet-westerse allochtonen in één jaar van 10% naar 14% steeg. Als belangrijke oplossingen voor de stijgende werkloosheid onder groepen allochtonen valt te denken aan betere beroepskeuzevoorlichting, inzetten op het behalen van een startkwalificatie, netwerken, vrijwilligerswerk en bestrijding van discriminatie.
Jeugdwerkloosheid
Een andere zorg gaat uit naar de jeugdwerkloosheid. De overheid heeft jeugdwerkloosheid in het vizier en er worden verschillende acties ondernomen om de werkloosheid onder jongeren tegen te gaan. De wet WIJ (Wet Investeren in Jongeren) moet ervoor zorgen dat alle jongeren tot 27 jaar een opleiding volgen of werken, ook jongeren die nu niet naar school gaan en geen werk hebben. Alle jongeren die naar het jongerenloket van het UWV Werkbedrijf gaan voor werk of een uitkering krijgen van de gemeente een opleiding of een baan aangeboden. In de provincie Utrecht daalt de jeugdwerkloosheid licht, maar niet voor iedereen. Er zijn een aantal groepen die nog steeds extra aandacht vragen. Zo is er een groeiend aantal jongeren met een schuldproblematiek, kwetsbare jongeren die net niet in aanmerking komen voor de Wajong en jongeren met een justitiële achtergrond.
Aansluiting Speciaal onderwijs - arbeidsmarkt
Jongeren die geïndiceerd zijn voor speciaal of praktijkonderwijs, jeugdzorg of een combinatie daarvan blijven vaak in zorgtrajecten in plaats van trajecten gericht op een zelfstandige positie in onze samenleving. Veel van hen komen uiteindelijk in uitkeringsituatie terecht. Voor jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt vormen stage-, leerwerk- en werkervaringsplaatsen echter een belangrijke opstap naar werk. We zien ook dat de VSO-scholen in 2012 te maken krijgen met de invoering van de wet kwaliteit VSO. Ze worden wettelijk verplicht om voor hun leerlingen een ontwikkelingsperspectief vast te stellen. Voor VSO- leerlingen die willen en kunnen doorstromen naar de arbeidsmarkt, wordt stage een verplicht onderdeel van de opleiding. Dit vraagt een nieuwe werkwijze en attitude voor scholen. De banden tussen het speciaal onderwijs en het bedrijfsleven zullen versterkt moeten worden.
Aansluiting Jeugdzorg - Arbeidsmarkt
Het bestrijden van jeugdwerkloosheid vergt de bijdrage en inzet van vele partijen. Jongeren in de jeugdzorg worden in eerste instantie behandeld voor het directe probleem dat zij op dat moment hebben maar, de jeugdzorg kan ook een belangrijke rol vervullen richting arbeidsmarkt en een zelfstandige positie in de samenleving. Voor jongeren met meerdere problemen is een goede aansluiting van de jeugdzorg op een scholing- of werk (in een zorgtraject) van groot belang voor betere toekomstperspectieven.
Schooluitvallers
Onderwijs en arbeidsmarkt zijn nauw verbonden. Werkgevers hebben steeds meer behoefte aan mensen met een diploma op mbo 3 niveau en hoger. Het is daarom van belang dat jongeren op een zo hoog mogelijk niveau het onderwijs verlaten. Een goed afgesloten schoolloopbaan betekent een goede plek op de arbeidsmarkt. Elke uitvaller die verloren gaat voor de arbeidsmarkt kost de samenleving miljoenen. Het is een maatschappelijk probleem dat integraal aangepakt moet worden. Het gaat hierbij om een keten van activiteiten op het gebied van onderwijs, vrijetijdsbesteding, zorg- en hulpverlening, stages en werk.
Conclusie
Het is zowel maatschappelijk als financieel niet acceptabel dat grote groepen (tussen 300.000-500.000) mensen definitief uitgesloten zijn van betaalde arbeid. Om deze groep mensen die moeite hebben om op eigen kracht aan het werk te komen, aan de slag te helpen bestaan momenteel diverse regelingen. Door het invoeren van een regeling zou de bestaande uitvoeringsstructuur wellicht efficiënter gaan functioneren. Een ander voordeel is dat een regeling overzichtelijker is voor werkgevers en voor de doelgroep, maar deze verandering moet er niet toe leiden dat de groepen die het al moeilijk hebben door de huidige economische crisis zwaarder onder deze regeling gaan leiden.
Daarnaast zijn we van mening dat er genoeg ruimte moet zijn voor verdere ontwikkeling (trainingen, opleidingen om kennis en vaardigheden van mensen aan te vullen), projecten en initiatieven om diverse knelpunten en instroom aan de onderkant van de arbeidsmarkt te verminderen. Denk hierbij aan voldoende banen aan de onderkant van de arbeidsmarkt, betere aansluiting onderwijs - jeugdzorg- arbeidsmarkt, voorkomen van schooluitval, betere samenwerking tussen sectoren en overheden. Anders blijft het altijd ‘dweilen met de kraan open’. We moeten ook niet vergeten dat er ondanks alles een groep mensen zal zijn voor wie participatie op de arbeidsmarkt niet haalbaar is. Voor deze mensen zal aanvullende werkgelegenheid blijvend noodzakelijk zijn.
