Effect van sociale interventies

De onrust die het boek ‘de bijziendheid van evidence based practice’ bij de lezer veroorzaakt, kan tot creatieve ideeën leiden. De lezer wordt in het boek niet op zijn wenken bediend en zal zelf op zoek moeten gaan naar manieren om sociaal werk en wetenschap dichter bij elkaar te brengen. De voortdurende twijfel over de effectiviteit van de sociale sector is immers niet makkelijk weg te nemen. Steyaert gelooft dat Evidence based practice het middel is om de vraag naar effectiviteit te beantwoorden. Door de complexiteit en diversiteit van problemen waarop de sociale sector zich richt zal het echter veel moeilijker toe te passen zijn dan bijvoorbeeld in de gezondheidszorg.

3 boodschappen
In het boek worden drie boodschappen aan de lezer meegegeven. De eerste boodschap is dat je altijd aan het effect van een sociale interventie moet twijfelen. Hard werken en goede intenties alleen zijn niet voldoende. Je bent het aan de samenleving, aan je eigen professie en de cliënt verplicht om effectieve interventies uit te voeren, en dat is niet noodzakelijk hetzelfde als een populaire interventie. De tweede boodschap: Evidence based practice is het beste kader om sociale interventies mee te evalueren. Maar (drie) de sociale sector is een complexe sector waren interventies zich moeilijk laten meten. De hobbels op de weg moet in acht worden genomen.

Boeiend
Zo hangt het effect af van de betekenis die verschillende partijen aan een resultaat geven. Aan elke evaluatie zit een normatief aspect. Bovendien: wiens effectiviteit meet je? Verschillende partijen dragen vaak bij aan het resultaat. Hoe ga je het cumulatieve effect terugverdelen naar de spelers? Of zelfs naar externe factoren? Belangrijk is om te erkennen dat er meer krachten spelen die bepalen wat er op de werkvloer van een hulpverlener gebeurd, zoals commercieel belang, het enthousiasme van de opdrachtgever over de interventie en het charisma van de interventie zelf. Steyaert: ‘Het is de bedoeling om zo wetenschappelijk mogelijk naar interventies te kijken. Maar er moet niet alleen gekeken worden naar de effecten van een sociale interventie, er dient ook rekening te worden gehouden met de sociologische realiteit die het werkveld beïnvloedt. Deze is niet altijd rationalistisch en daarom extreem boeiend.’

Externe factoren
De werkzame component van de interventie hoeft niet de methodiek zelf te zijn. Steyaert: 'In het bekende Hawthorne experiment werd bij een organisatie onderzocht door welke arbeidsomstandigheden de productiviteit werd verhoogd. Men zorgde voor minder lawaai, betere koffie en een langere pauze. Alle factoren tezamen leidden tot hogere productiviteit, maar was duur. 1 voor 1 werden de externe factoren weggehaald. Toen alle factoren weg waren, bleek dat de productiviteit nog steeds hoog was. De koffie, de langere pauze, minder lawaai. Het bleken niet de factoren die de productiviteit deden stijgen. Het was de aandacht van de onderzoeker voor de werknemers.’

Hobbels
Hoe moeten we het normatieve aspect zo in effectmeting passen dat het toch wetenschappelijk is? Steyaert: ‘Daar is nog geen antwoord op. Het rationaliseren van sociale dynamiek duurt een tijd en in de tussentijd moeten we handelen naar beste vermogen.’ Er is een 2 sporenbeleid nodig om met de hobbels in effectmeting om te gaan. Ten eerste moet de sociale dynamiek rondom sociale interventies in beeld worden gebracht. Dit kan door middel van het werken aan sociale biografieën (een logboek methode), zoals deze in het boek zijn opgenomen, en het beschrijven van alle elementen die bij een sociale interventie komen kijken. Het schrijven van een sociale biografie is nog niet geprofessionaliseerd. De volgende stap moet daarom zijn: hoe pak je een sociale biografie aan? Los daarvan: het aangaan van de normatieve discussie, los van sociale interventies. Is er draagvlak voor sociale interventies?

Rust
De sociale sector is het aan zichzelf verplicht om energie in effectmeting van sociale interventies te steken, maar daar hebben we geen traditie in. Het boek ‘de bijziendheid van evidence based practice’ is eigenlijk te laat en had moeten uitkomen toen er nog middelen en mogelijkheden waren. Steyaert: ‘Het Nederland dat nu voor een ander sociaal beleid kiest, maakt het onmogelijk om te experimenteren door bijvoorbeeld de evaluatiemethode in een interventie toe te voegen om tussentijds te evalueren en bij te stellen. Je hebt hiervoor rust en lange termijn nodig.'