Theorie en de Utrechtse praktijk

Activiteiten en projecten ter bestrijding en voorkoming van eenzaamheid en sociaal isolement verschillen in aard, aanpak en omvang. Welke aanpakken zijn er in Utrecht te vinden?

Een aanpak van kan zich op verschillende niveaus richten. Het microniveau betreft de (potentiële) eenzamen en sociaal geïsoleerden. Het mesoniveau omvat de personen die contact hebben met eenzamen en op macroniveau richt men zich op de samenleving. Binnen deze niveaus zijn verschillende interventies mogelijk die gebaseerd zijn op verschillen in de vorm van aanpak en de doelgroep, namelijk:

• algemene voorlichting en mentaliteitverandering;
• bevordering van deskundigheid hulpverleners;
• sociaal culturele activering;
• persoonlijke activering;
• cursussen, gespreksgroepen en therapie.

De aanpak gericht op de eenzamen en sociaal geïsoleerden zelf is te typeren in drie verschillende
verwerkingsstijlen: interventies gericht op (1) netwerkontwikkeling, (2) standaardverlaging en
(3) het bijstellen van het belang van het eenzaamheidsprobleem ofwel het leren omgaan met
gevoelens van eenzaamheid. Omdat vaak meer oorzaken ten grondslag liggen aan eenzaamheid, mag worden verwacht dat een eenzaamheidsinterventie een groter effect sorteert wanneer deze zich op verschillende verwerkingsstijlen tegelijkertijd richt. Daarnaast is een combinatie van interventies op de verschillende niveaus belangrijk en vaker succesvol.

Utrechtse praktijk
Gemeenten in de provincie Utrecht pakken het beleid ten aanzien van eenzaamheid en sociaal isolement verschillend op. In 17 van de 22 gemeenten werken lokale uitvoerende organisaties samen met de gemeente op het gebied van eenzaamheid. In enkele gemeenten zijn signaleringsnetwerken gestart om eenzaamheid en sociaal isolement beter te kunnen signaleren en de doelgroep te bereiken. In veel gemeenten bestaat dit echter niet en is het zicht op de groep mensen die eenzaam is klein. Hieronder volgen voorbeelden van aanpakken in de provincie Utrecht die zich richten op (een combinatie van) verschillende niveaus en interventies:

• Wmo-werkplaats Utrecht

De Wmo-Werkplaats richt zich op professionals en uitvoerders in de provincie Utrecht die contact hebben of betrokken zijn bij de doelgroep. De werkplaats beoogt het ontwikkelen, onderzoeken en doorgeven van praktijkkennis op het gebied van de Wmo, toegespitst op zorg in en door de gemeenschap voor burgers in kwetsbare posities. Binnen de Wmo-werkplaats Utrecht is eenzaamheid en sociaal isolement een van de thema’s waarop praktijkkennis wordt ontwikkeld en doorgegeven in de kenniskring ‘van Sociaal Isolement naar Sociale Inclusie’.
 

• Project ‘Als meedoen niet lukt’

Dit onderzoeksproject maakt onderdeel uit van het project Versterken Welzijn van het programma Wel Thuis (2008-2012) van de Provincie Utrecht. Doel is om kennis over de aanpak van sociaal isolement te ontwikkelen, te delen en toe te passen op gemeentelijk niveau. De gemeenten Utrecht, Amersfoort en Nieuwegein ontwikkelen in het kader van dit project een innovatieve gemeentelijke aanpak sociaal isolement met verschillende aandachtspunten per gemeente. Daarbij vindt niet alleen afstemming en samenwerking op het lokale niveau plaats, maar ook afstemming en kennisdeling tussen de gemeenten onderling. Gedurende de trajectperiode wordt gewerkt met wijkgebonden lerende gemeenschappen, waarin vertegenwoordigers van alle relevante organisaties kennis en ervaringen uitwisselen en nieuwe werkwijzen en oplossingen ontwikkelen. Het onderzoeksproject valt onder begeleiding van het LESI. www.lesi.nl

• ‘Zilver gaat voor Goud’

Aanpak eenzaamheid ouderen gemeente Veenendaal
De gemeente Veenendaal werkt langs twee beleidslijnen aan de bestrijding van eenzaamheid onder ouderen. Enerzijds via deskundigheidsbevordering en samenwerking van professionals en betrokkenen bij ouderen, anderzijds staat voorlichting en bewustwording van ouderen zelf over eenzaamheid op de agenda. Het Lokaal gezondheidsbeleid stelt zij zich ten doel om dreigende depressie door eenzaamheid bij ouderen te voorkomen. Daartoe is inmiddels een signaleringsnetwerk eenzaamheid opgezet. De deelnemende partijen zoals onder meer thuiszorg, de welzijnsorganisatie en kerken bespreken daar met elkaar casussen en de gewenste aanpak. Alleato adviseert de gemeente en de lokale uitvoeringspartners hierin. In 2011 zullen een viertal pilots starten.
 

• Burgers betrekken

In de Bilt worden burgers betrokken bij de problematiek van eenzaamheid en sociaal isolement. Er zijn huis-aan-huis signaalkaarten verspreid over signalen van eenzaamheid en sociaal isolement. Op initiatief van de gemeente zijn er in twee wijken in de Bilt signaleringsnetwerken van 30 ambassadeurs (vooral burgers op persoonlijke titel) opgezet. Per wijk is er een sociaal steunpunt waar alle meldingen binnenkomen en van waaruit de adviseur wonen-welzijn-zorg een persoonlijk aanbod op maat geeft. Deze aanpak op mesoniveau doet een beroep op buurt/wijkgenoten van (dreigend) sociaal geisoleerden. Een mogelijk effect kan zijn dat de onderlinge betrokkenheid in de buurt of wijk vergroot wordt. Contactpersoon: Patty van Ziel, p.vanziel@mensdebilt.nl.