Eenzaamheid als bedreiging en uitdaging
Eenzaamheid bedreigt de volksgezondheid en maatschappelijke participatie! Eén op de drie Nederlanders voelt zich matig of ernstig eenzaam. Het is daarom van groot belang iets te doen aan eenzaamheid aangezien het een bedreiging kan zijn voor het persoonlijk welbevinden.
Eenzaamheid kan in allerlei opzichten ziekmakend zijn, zowel geestelijk als lichamelijk. Eenzame mensen blijken vaker last te hebben van een verminderd zelfrespect, een pessimistisch toekomstperspectief, depressieve klachten en angststoornissen. Veel voorkomende lichamelijke klachten zijn hoofdpijn, maagpijn, ademhalingsproblemen, slaapproblemen en gebrek aan eetlust, gekoppeld aan overmatige alcoholconsumptie en een bovengemiddeld gebruik van medicijnen zoals slaapmiddelen en kalmerende middelen. Naast deze gezondheidsaspecten heeft eenzaamheid ook maatschappelijke effecten. Eenzaamheid en de gevolgen ervan kunnen een belemmering vormen voor deelname aan de samenleving. Met de komst van de Wmo is maatschappelijke participatie van burgers en onderlinge betrokkenheid van burgers bij elkaar juist een belangrijk uitgangspunt.
Wat is eenzaamheid?
Er is de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar eenzaamheid en sociaal isolement, de oorzaken ervan en de leefwereld van eenzame en sociaal geïsoleerde mensen. Eenzaamheid is niet hetzelfde als sociaal isolement en het vraagt ook een andere benadering.
Bij sociaal isolement is er sprake van weinig of geen betekenisvolle contacten waardoor de betrokkene zich eenzaam en ongelukkig voelt. Net zoals bij eenzaamheid kunnen hier verschillende maatschappelijke- (individualisering, vergrijzing, toegenomen arbeidsparticipatie, culturele diversiteit) en persoonlijke factoren (ingrijpende levensgebeurtenissen, opvoeding, sociale kwetsbaarheid) aan ten grondslag liggen.
Eenzaamheid is een gevoel: men ervaart een negatief gevoel tussen de kwaliteit van de relaties die men onderhoudt en de relaties zoals men die voor zichzelf zou wensen. Daarbij is nog onderscheid te maken tussen sociale eenzaamheid en emotionele eenzaamheid. Sociale eenzaamheid is gekoppeld aan een tekort aan sociale integratie, het ontbreken van contacten met mensen waarmee men bijvoorbeeld gemeenschappelijke kenmerken deelt zoals vrienden en vriendinnen. Emotionele eenzaamheid treedt op als iemand een hechte, intieme band mist met één ander persoon, in de meeste gevallen een levenspartner. Vooral emotionele eenzaamheid is moeilijk te bestrijden: een gemist persoon is immers niet te vervangen. Methodes dragen veelal bij in het ‘leven draaglijker maker’, maar het gevoel van eenzaamheid wordt er niet minder om. Therapeutische interventies lijken bij deze doelgroep passender.
Meer weten is beter helpen
Ondanks alle aanwezige kennis is de aanpak van de problematiek niet eenvoudig. Het is lastig mensen te bereiken. Het onderwerp is in sommige gevallen nog taboe. Daarnaast kent eenzaamheid veel diversiteit in verschijningsvormen en is het gerelateerd aan veel andere problematiek zoals armoede, gezondheid etc. Opgave is te zorgen dat de benodigde kennis aanwezig is bij professionals en intermediairs. Naast het herkennen en erkennen van signalen die duiden op eenzaamheid en sociaal isolement is een aanpak op maat heel erg belangrijk. Deze aanpak op maat strekt zich verder uit dan doelgroepen zoals eenzame ouderen. We moeten ook denken aan oudere weduwnaren of mensen met een visuele - of gehoorbeperking. Ook mensen met een GGZ achtergrond, mensen zonder werk, mantelzorgers of alleenstaande ouders zijn specifieke doelgroepen. Die specifieke groepen vereisen allemaal een andere aanpak.
Naast een aanpak op maat is samenwerking tussen organisaties is van belang. We zien in de provincie Utrecht diverse netwerken ontstaan om deze kwetsbare burgers te signaleren en te ondersteunen. Toch blijkt het vaak nog lastig over de grenzen van het eigen werk heen te kijken en gezamenlijke doelen te formuleren voor een aanpak. In de artikelen ‘Gemeente Utrecht: sámen beleid maken’ en ‘Lopik doorbreekt het taboe op eenzaamheid’ leest u over aanpakken die partijen met elkaar verbinden.
