Containerbegrip of uitgangspunt?
Steeds meer mensen maar ook organisaties en overheden vinden duurzaamheid belangrijk. Volgens een analyse van collegeprogramma’s noemt 57% van de gemeenten in de provincie Utrecht duurzaamheid expliciet als beleidsthema . Grote vraag is waar zij op in zetten en wat hun aanpak is.
Definitie
Laten we daarom beginnen met een algemene definitie van duurzaamheid.
‘Een duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die tegemoet komt aan de behoeften van heden zonder de behoeftevoorziening van toekomstige generaties in het gedrang te brengen’
Drie pijlers
Duurzaamheid heeft drie pijlers die met elkaar in relatie staan: People (mensen), Planet (milieu) en Profit (economie). Het bedrijfsleven is bijvoorbeeld afhankelijk van arbeidskrachten en andersom. Denk bijvoorbeeld aan werkgelegenheid en toegankelijkheid van producten en diensten. We kunnen pas spreken over een duurzame ontwikkeling als deze pijlers met elkaar in balans zijn. Als economische groei ten koste gaat van het milieu en/of niet leidt tot werkgelegenheid en arbeidsparticipatie, of als milieumaatregelen mensen belemmeren om over een betaalbare woning te beschikken, kan er geen sprake zijn van duurzame ontwikkeling. Sociale interventies mogen niet leiden tot toename van CO2 uitstoot.
Maatschappelijk verantwoord ondernemen
Naast maatschappelijke organisaties en overheden zien we steeds meer ondernemers rekening houden met de drie pijlers. Volgens Sigrid Hettinga, projectmanager van MVO-Nederland spelen hier drie motieven een belangrijke rol in: bedrijven staan er zelf achter , ze willen een goede reputatie, of het levert kostenbesparing op. Vaak is het ook een combinatie van deze drie motieven, aldus Hettinga. Volgens MVO Nederland is maatschappelijk verantwoord ondernemen de standaard voor ondernemen in de 21e eeuw .
Onderbelichte rol sociaal werk
Duurzaamheid krijgt als een abstract containerbegrip pas inhoud en betekenis door de sociale praktijken die erdoor ontstaan (Peeters, 2010). Een grondige transitie naar een duurzame samenleving vraagt een groot aanpassingsvermogen of ‘veerkracht’ van zowel mensen als sociale systemen. Alleato ziet echter mede door de huidige ontwikkelingen zoals de economische crisis, een groeiende groep jongeren zonder startkwalificatie, toenemende armoede onder mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt en een groeiende kloof tussen arm en rijk. Zeer recent bleek nog eens hoe verstrekkend deze kloof is voor bijvoorbeeld de gezondheidsverschillen en daarmee de veerkracht van ‘arme’ mensen en hun omgeving .
Werken aan sociaal kapitaal, eigen kracht en empowerment is voorwaarde en onderdeel van de transitie naar een duurzame samenleving. Zo kunnen burgers zelf initiatieven nemen om People, Planet en Profit te combineren. Dit wordt volgens Alleato nog te weinig gezien als een opdracht voor het sociaal werk.
Praktijk
Een groeiende aantal mensen maar ook organisaties, overheden vinden duurzaamheid belangrijk maar, als we over duurzame ontwikkeling hebben lijkt de meeste aandacht toch naar natuur en milieu aspecten gaat. Effecten van deze pijler (Planet) zijn makkelijk meetbaar en leidt in veel gevallen tot een aanzienlijke kostenreductie. De effecten van de pijler People zijn moeilijker meetbaar. Er zijn bijvoorbeeld veel initiatieven rond CO2-neutraal worden, maar hoe gaan de organisaties om met hun personeel (man-vrouw verhoudingen, diversiteit en discriminatie, medezeggenschap, gedragscodes en dergelijke) en hoe presteren zij op het gebied van sociale cohesie (de maatschappij in ruimere zin)? Hoe houden overheden, organisaties en ondernemers de drie pijlers in balans?
Deze vragen hebben we gesteld in dit themanummer van Signalen aan Joris Hoogenboom van de Natuur en Milieufederatie Utrecht, Sabri Wilkes, supermarktmanager van Albert Heijn in De Bilt, Antoniek Vermeulen, programmamanager Duurzaamheid van de gemeente Utrecht, Trees van Haarst, regiodirecteur van woningbouwcorporatie Portaal, en Pieter Jagtman, manager van De Moestuin.
Bronnen:
Alleato (2010). Analyse collegeprogramma’s gemeenten. In opdracht van de provincie.
Rapport Our Common Future van de World Commission on Environment and Development, 1987
Jan Jacobs (2007). De balans tussen de 3 p’s: Maatschappelijk verantwoord ondernemen loont. Events, september 2007.
Peeters, Jef (red.) (2010). ‘Een veerkrachtige samenleving, sociaal werk en duurzame ontwikkeling’.
Onderzoek Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (2011). Advies ‘Preventie van welvaartsziekten’.
