Blog door Justine Anschutz
Bij duurzame ontwikkeling gaat het om de verbinding van economische, ecologische en sociale aspecten. Hoe die verbinding moet worden gemaakt en – met name- hoe het sociale aspect wordt ingevuld, is verre van eenduidig. Volgens Mommaas, directeur van Telos in Brabant, zijn er twee denkrichtingen te onderscheiden, een 'smalle' ecologische en een 'brede' maatschappelijke. In de smalle blijft het primaat bij de milieu agenda, om vervolgens de sociale agenda daaraan dienstbaar te maken. 'Sociale duurzaamheid' in haar smalle vorm gaat over het stimuleren van een sociale ontwikkeling die bijdraagt aan een versterking van de natuurlijke omgeving, zoals via projecten van milieu educatie. Vanuit de bredere visie richt de focus zich op een onderlinge verduurzaming van de economische, sociale en ecologische ontwikkeling. Het ecologische belang wordt terug ingebouwd in een meer integrale kijk op maatschappelijke ontwikkeling. 'Sociale duurzaamheid' richt zich dan in eerste instantie op een verduurzaming van het sociale domein als zodanig, mede in relatie tot de economische en ecologische omgeving.
Internationaal voorbeeld
Uit mijn tijd in het ontwikkelingswerk ken ik een interessant voorbeeld van deze brede interpretatie: FSC hout. De Forest Stewardship Council houdt bij verantwoord bosbeheer in gelijke mate rekening met sociale, ecologische en economische aspecten. Dit is terug te vinden in de regels voor certificering, maar ook in de driekamerstructuur van de organisatie, waar de drie belangen zijn vertegenwoordigd en het beleid bepalen. In Nederland vind je de brede interpretatie van duurzaamheid terug bij onder meer zorgboerderijen, een fenomeen dat enorm is gegroeid de afgelopen jaren. Boerenbedrijven die producten verbouwen of dieren houden en waar ex-verslaafden, GGZ cliënten of mensen met een verstandelijke beperking werken. Als ze biologisch werken, zie je daar duurzame ontwikkeling in haar drie facetten.
Lokaal voorbeeld
Een lokaal voorbeeld is de 'proeftuin' in Liendert, een aandachtswijk in Amersfoort. Wat eerst een verwaarloosde speeltuin in een buurt vol problemen was, is omgetoverd tot een buurtmoestuin, schooltuintjes, en een plek voor buurtactiviteiten. Een groep bewoners leidt de ’proeftuin’, geactiveerd en gecoacht door Stichting Welzijn Amersfoort. Meer samenhang, in de natuur bezig zijn en kostenbesparingen gaan hand in hand. Vaak worden voor dit soort initiatieven nieuwe organisatievormen ontwikkeld, of oude herontdekt. Zoals de coöperatie, die in Nederland weer volop in de belangstelling staat.
Hoe kun je 'verduurzaming van het sociale domein' concreet maken?
Bij maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt de sociale component vaak uitgelegd in termen van diversiteit bevorderen, discriminatie en kinderarbeid tegengaan, medezeggenschap stimuleren, en het bevorderen van sociale cohesie. Van diversiteit is het inmiddels bekend dat het de creativiteit en het innovatievermogen van organisaties verbetert en zo kan leiden tot hogere opbrengsten. Een sociale en economische win-win.
En sociale cohesie? Is integratie bijvoorbeeld duurzamer dan segregatie?
Sommige scholen, wijken en sportverenigingen in Nederland zijn inmiddels behoorlijk gesegregeerd, hoewel er ook tegenbewegingen zijn, zoals ouderinitiatieven voor gemengde scholen. Bij integratie denk ik aan stabiele sociale relaties tussen mensen van verschillende achtergronden, mensen die respectvol met elkaar omgaan, geen wij/zij denken, mensen die bruggen kunnen slaan. Het andere extreem is ook makkelijk voor te stellen en leidt uiteindelijk tot ‘gated communities’ en etnische rellen à la Parijs. Niet echt een duurzame optie, waar bedrijven goed kunnen gedijen en mensen zorgvuldig met de natuurlijke omgeving omspringen.
Is je bekommeren om kwetsbare groepen duurzaam?
Ik denk aan de gemeente Utrecht die onlangs besloten heeft om Poolse migranten die langs de weg kampeerden, ondersteuning te bieden. Die zaten sociaal (vanwege de alom aanwezige drank), economisch (vanwege werkloosheid) en ecologisch (vanwege gebrek aan sanitaire voorzieningen) aan de grond. Het lijkt mij dat zo’n beleid duurzaamheid bevordert. Bij kwetsbare groepen moet ik ook denken aan een televisieserie over onverzekerde mensen in de Verenigde Staten. Waar mensen pas als het heel ernstig was naar de dokter of tandarts gingen. Dan hadden ze al veel pijn gehad en was er vaak een lastige en dure operatie nodig om hen te helpen. Een betaalbare zorgverzekering voor iedereen is dan een stuk duurzamer. Preventieve zorg kost minder geld en armen betalen verhoudingsgewijs minder. Blijk ik me met thema’s als diversiteit, sociale cohesie en kwetsbare groepen toch met duurzaamheid bezig te houden.
Met dank aan Hans Mommaas, directeur van Telos
