Duurzaam sociaal beleid vergt lange adem en alliantievorming

Sociaal beleid lijdt aan kortetermijndenken en verkokering. Als we willen dat sociale interventies meer blijvend effect sorteren, dan moet het roer om. Denken op lange termijn, en alliantiemanagement zijn geboden.

In de sociale sector starten jaarlijks vele projecten, meestal met tijdelijke subsidie. De uitvoerende organisaties gaan vol enthousiasme aan de slag om hun project tot een succes te maken. Maar eenmaal afgerond, is het meestal einde verhaal. De financiering stopt en het project bloedt dood. Daarna wordt het opgevolgd door nieuwe, soms vergelijkbare projecten, ook weer met tijdelijke subsidie. Zelfs succesvolle, effectieve projecten, de zogenaamde good practices, is dat lot beschoren. Dit fenomeen, inmiddels bekend als de ‘projectencarrousel’ hangt onder meer samen met de financieringssystematiek van (lokale) overheden. Politici willen graag binnen een raadsperiode scoren met zichtbare, kwantificeerbare resultaten. Maar helaas zijn zulke resultaten lang niet altijd synoniem aan blijvende maatschappelijke effecten.
Een tweede probleem bij veel sociale interventies is de verkokerde aanpak. Talrijke projecten in het sociale domein draaien om hulp aan burgers in een positie van armoede en isolement. Denk bijvoorbeeld aan dak- of thuislozen, mensen met schulden, relatieproblemen, en een sociaal economische achterstand. Of aan multiprobleemgezinnen. Te vaak krijgen deze groepen te maken met een hele batterij organisaties en hulpverleners, die langs elkaar heen werken. De aanpak is uiterst versnipperd en dat ondermijnt het maatschappelijk effect.

Waarde bewijzen
Om met sociaal beleid duurzame effecten te bereiken, moet het roer om. Allereerst moeten we af van het huidige kortetermijndenken. Werkelijk rendement van sociaal beleid vraagt om langdurige investeringen, en denken op langere termijn. Hoe lang die termijn moet zijn, hangt af van de aard en de complexiteit van het probleem. Als projecten en methodieken succesvol blijken, dan moeten zij vervolgens ook de ruimte krijgen en liefst worden ingebed in structureel beleid. Vergelijk het met een medicijn dat uitstekend werkt tegen een bepaalde kwaal; het is verspilling van kapitaal en energie om dat medicijn eenmalig in te zetten en vervolgens te zoeken naar een nieuw middel. Alleato maakt te vaak mee dat een project na veel investeren effect begon te sorteren, maar moest stoppen omdat er geen vervolgfinanciering kon worden gevonden. Tot frustratie en boosheid van de actieve burgers die voor dit project waren geworven en getraind en die graag door hadden willen gaan, maar wel met minimale ondersteuning en coaching door professionals.
Als de overheid wil dat effectieve methodieken vruchten af blijven werpen, moet zij bij het financieren van projecten de blik gaan richten op de middellange en lange termijn en over kortetermijnbelangen heen durven stappen.

Allianties
Om de verkokering te doorbreken, is het nodig dat overheid en maatschappelijke organisaties domeinoverstijgend gaan werken. Er zijn nog te veel schotten tussen beleidsterreinen, ook als het gaat om de financieringssystematiek. Het is van belang om maatschappelijke projecten en initiatieven zo veel mogelijk op te zetten vanuit een integrale visie, die de verschillende terreinen bestrijkt - en ze vanuit meerdere financieringbronnen te bekostigen.
Over de eigen grenzen heenkijken en de verkokering doorbreken is eveneens nodig op uitvoeringsniveau. Samenwerking en afstemming tussen uitvoerende partijen is geboden.
Dat vraagt wel alliantiemanagement: sturing van activiteiten door een stevige partij, die de uitvoerders samenbrengt, samen met hen een gezamenlijke agenda bepaalt en stuurt op uitvoering van de gestelde doelen.
Dat zo’n gecoördineerde aanpak mogelijk is, blijkt onder andere uit een Utrechts initiatief - opgezet en geleid door de gemeente Utrecht zelf - om eenzaamheid in de stad aan te aan pakken. Het gaat om een signaleringsnetwerk waarin tal van spelers actief zijn: winkeliers, bewoners, allerlei organisaties die het fenomeen eenzaamheid tegenkomen. Het initiatief is een mooi voorbeeld van effectieve krachtbundeling, overigens vergelijkbaar met het netwerk in Wijk bij Duurstede (zie het advies van Monique Postma).

Inbedding
Alleato zoekt voorturend naar mogelijkheden om versnippering tegen te gaan en tot een duurzame aanpak te komen. Dat is onder andere geslaagd bij ‘Kleur in Actie’, een project dat via een brede aanpak heeft gewerkt aan structureel betere ondersteuning van Turkse en Marokkaanse mantelzorgers. Belangrijke succesfactor van dit initiatief is het commitment van vele partijen: rijksoverheid, de provincie Utrecht en gemeente Amersfoort, zorgaanbieders, zorgvragers en intermediaire partijen. Dankzij die brede samenwerking kon een duurzame inbedding worden gerealiseerd. De methodiek heeft een vervolg gekregen in vier andere gemeenten in de provincie Utrecht. Maar dat niet alleen, op de aanpak van KiA wordt voortgebouwd door organisaties als Pharos - het landelijk kenniscentrum voor vluchtelingen en gezondheid - en Mezzo - de landelijke vereniging voor mantelzorgers en vrijwilligerszorg -. Een mooi voorbeeld van hoe opgedane inzichten en kennis niet verloren gaan maar worden benut en hun waarde kunnen blijven bewijzen.