Leer van Utrechtse aanpak kindermishandeling Utrecht
Ervaringen in de provincie Utrecht laten zien dat het mogelijk is om wat aan kindermishandeling te doen. Het is zaak deze succesvolle aanpak breder in te zetten.
Jaarlijks worden in Nederland ruim 107 duizend kinderen en jongeren beneden de 18 jaar - 3 procent van het totaal - blootgesteld aan een of andere vorm van kindermishandeling (1). Kinderen die mishandeld worden, hebben mede op basis van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind recht op hulp en ondersteuning. De mishandeling moet stoppen en de ontwikkelkansen van deze kinderen moeten zoveel mogelijk worden hersteld. In Nederland is de afgelopen jaren veel in gang gezet om kindermishandeling tegen te gaan. (Zie ook de bijdrage van Jet van Haitsma)
Geslaagde aanpak
Het herkennen van signalen van kindermishandeling is een essentiële schakel in de aanpak ervan. Artsen en andere professionals die kinderen zien, kunnen er een belangrijke bijdrage aan leveren. Zij moeten wel over de juiste kennis, attitude en vaardigheden beschikken om kindermishandeling te herkennen. En ze moeten in staat zijn om vervolgens adequaat te handelen.
Ziekenhuizen in de provincie Utrecht hebben dit al jaren geleden onderkend. In november 2007 ondertekenden zij samen met de provincie Utrecht, het Bureau Jeugdzorg, het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK) en zorgverzekeraars een convenant. Ze spraken af zich samen in te zetten voor een effectieve aanpak van kindermishandeling. Alleato coördineert de samenwerking: het brengt de partijen op bestuurlijk niveau bij elkaar, adviseert over de structuur van samenwerking en bewaakt de voortgang. Ook op operationeel niveau biedt Alleato ondersteuning. Zo zorgt het ervoor dat kennis van professionals onderling wordt uitgewisseld en overgedragen.
De ziekenhuizen kunnen trots zijn op de resultaten. De cijfers tonen een stijging van de zorg die vanuit de ziekenhuizen wordt ingezet en het aantal adviesvragen en meldingen bij het AMK. Na onderzoek blijkt dat in 90 procent van deze meldingen daadwerkelijk sprake is van kindermishandeling.
Kennis
De Utrechtse aanpak is een inspirerend voorbeeld geweest voor vele andere ziekenhuizen in het land. Voor de Inspectie voor de Gezondheidszorg was ze de basis om voor ziekenhuizen en huisartsenposten criteria op te stellen voor de aanpak van kindermishandeling.
Andere zorgprofessionals trekken nu dus lessen uit de successen van de Utrechtse ziekenhuizen. Om wat voor lessen gaat het? Allereerst: zorg voor bestuurlijke borging van het beleid en werk aan een breed draagvlak in de organisatie; dat vraagt onder andere het beschikbaar stellen van menskracht en budget en om interne en externe samenwerking die leidt tot een sluitende zorgketen. Ten tweede: zorg voor een protocol voor de aanpak van kindermishandeling en een goede implementatie daarvan; neem het toezicht op naleving van dat protocol serieus. Ten derde: zet een goed en sluitend registratiesysteem op en garandeer goede informatie-uitwisseling. En ten slotte: zorg voor scholing van artsen en medewerkers die te maken hebben met kinderen en ouders. Deze scholing moet zich richten op het signaleren van kindermishandeling en op het trainen van vaardigheid in het voeren van gesprekken met de ouders of verzorgers van het kind. Belangrijk is dat er een opleidingsbudget is en dat medewerkers tijd krijgen om scholing te volgen.
Ervaring benutten
Ook huisartsenposten en ambulancediensten in de provincie Utrecht werken inmiddels aan de aanpak van kindermishandeling en zij maken gebruik van de opgedane ervaringen. Alleato speelt een rol in de overdracht van kennis. Afstemming vindt plaats op bestuurlijk niveau, maar ook heel praktisch in het operationele proces. Welke screeningsvragen hanteren we? Hoe geven we de overdracht tussen de beroepsgroepen handen en voeten? Welke termen gebruiken we, zodat we elkaar goed verstaan? Wie doet zonodig een melding? Wie voert een gesprek met de ouders, en hoe? Wie levert de noodzakelijke zorg? Wie regelt de afstemming met de huisarts? Vragen die een gezamenlijke beantwoording vragen om te komen tot een sluitende aanpak.
Uitdagingen
Actief aan de slag in de aanpak van kindermishandeling betekent, behalve successen boeken, ook telkens weer nieuwe uitdagingen aangaan. Het is nu zaak om te komen tot een goede afstemming tussen de aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld. De implementatie van de Wet Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling - verwacht voorjaar 2011 - maakt daarvan deel uit. Een andere uitdaging is om de Centra voor Jeugd en Gezin (CJG’S) duidelijke rol te geven in de aanpak van kindermishandeling. Ze kunnen ertoe bijdragen dat ouders hun kinderen geweldloos opvoeden. Anderzijds kunnen zij een advies- en opleidingsrol vervullen richting huisartsen en andere lokale professionals.
De successen van de Utrechtse ziekenhuizen zijn voor alle professionals in onderwijs, welzijnswerk, kinderopvang een bron van ervaring en inspiratie. Alleato kan en zal een rol spelen in overdracht van kennis en in de afstemming tussen sectoren, zowel bestuurlijk als uitvoerend. Verbinden is daarbij het sleutelwoord. En het uitgangspunt is steeds: vroegtijdig signaleren om ontwikkelingskansen van kinderen zoveel mogelijk te bevorderen.
(1) Nationale prevalentiestudie mishandeling van kinderen en jeugdigen, 2007
