Gemeenten, investeer in je vrijwilligers!

Vrijwilligers zijn onmisbaar om de kwaliteit van de samenleving op peil te houden. Gemeenten moeten alle zeilen bijzetten om het huidige vrijwilligersbestand te behouden.

Ook al is het aantal vrijwilligers in Nederland de laatste jaren redelijk constant gebleven, het staat wel onder druk. De verwachting is dat er in de toekomst meer vrijwilligers nodig zijn, maar minder mensen vrijwilligerswerk willen of kunnen doen. Deze trend is met name aan de zorgkant al zichtbaar. De overheid verlangt van mensen dat ze meer en meer zelf doen. Het gevaar bestaat dat een gemeente in tijden van bezuinigingen vrijwilligers inzet om het werk van de gemeente te laten doen. Dat kan niet de bedoeling zijn. Gemeenten moeten zich inzetten voor vrijwilligers, en niet andersom.

Smeerolie
Vrijwilligers zijn het cement of de smeerolie van de samenleving. Volgens onderzoekers verrichten ze jaarlijks voor zeven miljard euro aan werk. Meer dan 5,5 miljoen Nederlanders van achttien jaar en ouder doen vrijwilligerswerk: zo’n 44 procent van alle volwassenen. Zonder vrijwilligers zouden veel bewoners van een verzorgingshuis nauwelijks meer naar buiten komen. Er zijn kinderen die maandenlang in een ziekenhuis liggen: voor hen is het van onschatbare waarde als er regelmatig iemand komt voorlezen. Dat mag nooit verloren gaan. Vrijwilligers zijn ook hard nodig bij de organisatie van een muziekfestival. Of tijdens sportevenementen.

Wmo
Alle gemeenten hebben te maken met de Wet Maarschappelijke Ondersteuning (WMO). Die wet bepaalt dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor een effectieve ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers. Meedoen, dat is het maatschappelijke doel van de WMO. De wet biedt ondersteuning aan mensen die zo lang mogelijk zelfstandig willen blijven wonen, maar niet zonder hulp kunnen van familie en vrienden en professionele zorginstellingen. De meeste gemeenten hebben wel beleid geformuleerd op het gebied van vrijwilligerswerk, maar dat beleid verschilt nogal van inhoud en kwaliteit. Een integrale aanpak is noodzakelijk: beleid waarbij beleidsmedewerkers ook sectoroverstijgend contact houden over de uitvoering, vergroot de kans op succes.

Vrijwilligerswerkloket
Ik pleit voor de komst van één vrijwilligerswerkloket bij de gemeente: één aanspreekpunt binnen het gemeentehuis waar clubs, verenigingen en (potentiële) vrijwilligers terecht kunnen voor vragen op het gebied van vergunningen, subsidieaanvragen en het uitvoeren van projecten. Daarnaast is het raadzaam een maatschappelijk makelaar aan te stellen: een persoon, of instelling, die bemiddelt bij vacatures, die ondersteuning biedt aan het lokale vrijwilligerswerk, informatie geeft over fondsenwerving of maatschappelijke stages regelt. Deze makelaar kan ook samenwerking bevorderen tussen clubs en verenigingen. Een simpel voorbeeld: neem een dorp met meerdere verenigingen. Elke vereniging heeft waarschijnlijk een eigen methode om vrijwilligers te vinden of fondsen te werven. De makelaar kan ertoe bijdragen dat die verenigingen de opgebouwde kennis en deskundigheid met elkaar delen, en zo samenwerken om een optimaal resultaat te bereiken .
Het is ten slotte ook van belang dat gemeenten hun procedures eenvoudiger maken, om vrijwilligers te ontlasten. Organisaties die een activiteit willen organiseren, moeten bij de gemeente meestal een evenementenvergunning aanvragen. Gemeenten kunnen voor vrijwilligersorganisaties ook volstaan met een melding, in plaats van een hele uitgebreide vergunning aanvraag met lange procedure. (Klik hier voor een toelichting.) Uiteraard wel onder bepaalde voorwaarden zoals alleen bij kleinschalige activiteiten. Keep it simple! Dat bespaart de vrijwilligers tijd, geld en energie. 

Basisfuncties
Om het gemeentelijk vrijwilligerswerkbeleid te stimuleren, is het landelijke project ‘Goed voor Elkaar’ gestart. Dit project gaat zowel over mantelzorg- als over vrijwilligerswerkbeleid. Alleato is een van de partners van dit project, dat wordt gecoördineerd door Movisie, het landelijke kennisinstituut voor onder andere mantelzorg en vrijwilligerswerk.
Het richtinggevend kader voor vrijwilligerswerk is door het ministerie van VWS geformuleerd in de vorm van vijf ‘basisfuncties’: vertalen, verbinden en makelen, versterken, verbreiden en verankeren. Met deze basisfuncties hebben gemeenten houvast om hun lokale ondersteuningsstructuur effectief in te richten, aan te sturen en lokale inspanningsverplichtingen te formuleren. De gemeenten zijn vrij om te bepalen welk vrijwilligerswerkbeleid zij vaststellen, uitvoeren en welke rollen zij daarin willen vervullen. Doel van de basisfuncties is een betere ondersteuning van vrijwilligers, zodat zij hun werk langer én met plezier kunnen doen. Mogelijk kan het aantal vrijwilligers zelfs groeien.
‘Goed voor Elkaar’ heeft onderzocht hoe het is gesteld met de basisfuncties in de gemeenten, verder geeft het project gemeenten (gratis) advies op maat om de basisfuncties verder vorm te geven.
Alleato adviseert gemeenten graag over het ontwikkelen of bijstellen van integraal vrijwilligerswerkbeleid, waarbij een interactieve werkwijze met de lokale vrijwilligersorganisaties ook tot de mogelijkheden behoort. Alleato adviseert gemeenten daarnaast over het opzetten van de functie maatschappelijk makelaar. Ook helpt Alleato bij het inrichten van samenwerkingsverbanden tussen gemeenten, het voortgezet onderwijs en vrijwilligersorganisaties om de maatschappelijke stage goed uit te kunnen voeren.