CJG’s: ondersteun de pedagogische civil society

Centra voor Jeugd en Gezin kunnen meer gebruik maken van de eigen kracht van het kind en zijn pedagogische omgeving. Dat vraagt van professionals dat zij een stapje terug doen.

Het RMO-advies 'Investeren rondom kinderen' (2009) gaat in op de veranderende sociale omgeving van de jeugd. De RMO pleit voor het tegengaan van de verbrokkeling van de zorg voor het kind en voor het herstellen van de cirkel rondom het gezin. Geen versnippering, maar een stabiele, betrokken en vertrouwde omgeving waar de juiste aandacht is voor het kind, van familie, buren, maar ook van professionals. ‘Meer sociale inbedding biedt kansen voor een beter opgroeiklimaat.’

Eigen kracht
Voorwaarde voor een goed opgroeiklimaat is dat er behalve curatief steeds meer preventief wordt gewerkt. Dit vraagt van professionals dat zij meer aandacht krijgen voor de sociale omgeving van het kind, en beter gebruik gaan maken van de eigen kracht van het kind en zijn omgeving. Professionals moeten de capaciteiten van het gezin onderkennen en zelf een stap terug doen. Alleato werkt steeds meer vanuit dit principe, het capaciteitsgericht werken. Capaciteitsgericht werken gaat uit van de kracht van burgers: jong en oud. Alle mensen hebben in onze visie kwaliteiten en zijn - dat bevestigen verschillende onderzoeken - in principe bereid die in te zetten voor anderen en voor hun leefomgeving. Capaciteitsgericht werken stimuleert en motiveert mensen, zorgt voor ontmoeting en activering in de eigen omgeving, versterkt sociale netwerken, bevordert onderlinge hulp en vergroot de leefbaarheid van buurten. Mensen worden graag aangesproken op zaken waar ze goed in zijn en wat ze leuk vinden om te doen. Dat is vaak de sleutel om burgers te prikkelen om een actieve rol te spelen. Zo kun je bereiken dat burgers mede vorm gaan aan de samenleving. De burger is daarmee niet langer alleen consument, maar ook ‘co-producent’ van de eigen leefomgeving. In de civil society staat het principe van de wederkerigheid centraal: je investeert en krijgt er ook wat voor terug.

Omslag
Centra voor Jeugd en Gezin doen er goed aan om mede vorm te geven aan de ‘pedagogische civil society’. Dat vraagt een cultuuromslag bij professionals. Bij het reageren op een vraag van een ouder moet niet hun professionele kennis voorop staan, maar hun vaardigheid om kennis met de ouder te delen. En wel op een wijze die uitnodigt tot een gesprek dat gericht is op versterking van die ouder, en diens omgeving, familie-, vrienden- of kennissenkring.
Om als CJG - en professionals die zich daaromheen bewegen - de eigen kracht en capaciteiten van ouders, jongeren en kinderen te kunnen versterken, is het nodig dat zij over de eigen rol nadenken. Professionals moeten worden gestimuleerd uit de eigen ‘systeemwereld’ - hun werkplek - te stappen en ouders, jongeren en kinderen op te zoeken in hun leefwereld, in de civil society. Kern van de zaak is dat ze burgers uitnodigen om aan te geven wat zij binnen en met behulp van hun eigen netwerk kunnen en willen.

Opzoeken
Aansluiten bij de kracht van burgers betekent geenszins dat de professional aan de kant moet blijven staan en wachten tot mensen zelf met een vraag komen. Integendeel: capaciteitsgericht werken vraagt van professionals een actieve, outreachende houding: ze moeten burgers opzoeken. Het vraagt dat zij aandacht geven en goed luisteren, vertrouwen geven en durven uitgaan van de mogelijkheden van burgers. Ook is het van belang dat zij transparant zijn en duidelijk over hun rol, en die van anderen. De professional moet loslaten wanneer dat kan, maar ook: overnemen wanneer dat moet.
Deze werkwijze impliceert, het is gezegd, een omslag in werken en denken. Professionals werken doorgaans met burgers in de vorm van verticale participatie: ze betrekken burgers bij het beleidsproces. Dat gaat bijvoorbeeld via inspraakavonden of speciaal belegde bijeenkomsten. Bij capaciteitsgericht werken binnen de pedagogische civil society draait het vooral om horizontale participatie: de onderlinge betrokkenheid van burgers op elkaar en hun mogelijkheden om elkaar te ondersteunen bij zaken die betrekking hebben op opvoeden en opgroeien. De vraag die professionals rondom het CJG zich in dit geval moeten stellen is: hoe kunnen we ouders en jongeren daarbij faciliteren?
Alleato wil graag - samen met gemeenten - professionals in en rond het CJG inspireren om te gaan werken vanuit de eigen kracht van mensen, en hen helpen nadenken hoe zij dat handen den voeten kunnen geven.