Beleid

Het huidige beleid dat gericht is op mensen met een afstand tot de arbeidsmark bestaat uit WWB, Wet WIJ, Wsw en Wajong.

Wet werk en bijstand (Wwb)
Als men eigen levensonderhoud niet kan voorzien met werken, dan helpt de overheid diegene met werk zoeken. Zolang men geen werk heeft gevonden ontvangt men bijstand, via de Wet werk en bijstand (Wwb). Mensen die een bijstandsuitkering ontvangen, zijn verplicht om werk te zoeken of een re-integratietraject te volgen. De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wwb. 

Wet WIJ
Wet WIJ staat voor Wet investeren in jongeren (WIJ). Deze wet moet ervoor zorgen dat alle jongeren tot 27 jaar (m.u.v. jongeren die niet kunnen werken, bijvoorbeeld vanwege een handicap) een opleiding volgen of werken. Vanaf 1 januari 2013 houdt de Wet investeren in jongeren op te bestaan voor nieuwe aanvragers. Vanaf die datum stromen jongeren onder de 27 jaar die niet werken en niet naar school gaan in de Wet werken naar vermogen.

Wsw
De Wet sociale werkvoorziening (Wsw) schept aangepaste werkgelegenheid in een zo regulier mogelijke omgeving voor personen die willen werken, maar dit niet onder normale arbeidsomstandigheden kunnen doen vanwege een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wsw. Veel gemeenten besteden de uitvoering uit aan sociale werkvoorzieningsbedrijven (sw- bedrijven), soms in samenwerking met andere gemeenten. Het rijk verstrekte in 2006 voor 2,2 mld. euro aan middelen om de Wsw uit te voeren. De sw- bedrijven gaven in totaal in 2004 3,6 mld. euro uit (Blank et. al, 2007). Rijksbijdragen zorgden voor 60% van de financiële dekking, gemeentelijke bijdragen voor 2%, de productieopbrengst voor 27%. De doorstroming van Wsw’ers vanuit sw- bedrijven naar begeleid werken in gewone banen komt op dit moment te weinig van de grond. Het is namelijk niet in het financiële belang van sw- bedrijven om de meest productieve werknemers te laten uit stromen aldus de Algemene Rekenkamer. Ook voor betrokkene zelf ontbreekt in de meeste gevallen volgens de RWI (2006) een financiële prikkel om door te stromen, omdat het arbeidsvoorwaardenpakket bij een Wsw bedrijf in vergelijking tot de markt aantrekkelijk is.

Wajong
De Wajong is een inkomensvoorziening voor personen die op hun 17e verjaardag ten minste 25% arbeidsongeschikt waren, of die dat daarna tijdens hun studie zijn geworden vóór hun 30ste. In meeste gevallen gaat het om personen zonder arbeidsverleden.
De instroom in Wajong is afgelopen jaren enorm gestegen. Volgens de onderzoek van Cultureel Plan Bureau dreigt de instroom Wajong bij ongewijzigd beleid op termijn een bestand van 300 000 à 400 000 te bereiken. Hierin wordt geconstateerd dat de instroom van licht en zeer licht verstandelijk gehandicapten, autisten, ADHD’ers en mensen met psychische ziektebeelden afgelopen jaren zeer sterk gestegen is, terwijl de instroom van zwaarder verstandelijk gehandicapten en lichamelijk gehandicapten relatief weinig is toegenomen. Daarnaast zijn de gemeenten sinds 2004 alerter om personen die daarvoor in aanmerking komen, een Wajong-uitkering te laten ontvangen in plaats van een bijstandsuitkering door de afschaffing van de bijstand onder 27 jaar.
Het grootste deel (64%) van deze instromers heeft een psychisch ziektebeeld (persoonlijkheidsstoornissen en schizofrenie) en minder dan 20% heeft een VSO (het voortgezet speciaal onderwijs ) /PRO (praktijkonderwijs) achtergrond.
Het UWV vervult sinds 2005 een regierol, gebruik makend van regionale Wajong-teams met arbeidsdeskundigen, gespecialiseerd in jonggehandicapten. Het UWV voert deze taak als zelfstandig bestuursorgaan uit in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Gemeenten zijn sinds 2004 financieel geprikkeld om personen die daarvoor in aanmerking komen, een Wajong-uitkering te laten ontvangen in plaats van een bijstandsuitkering. Gemeenten betalen namelijk de WWB uit hun eigen budget, terwijl de Wajong uit de algemene middelen wordt verstrekt.
In 2007 kostte alleen de Wajong de Nederlandse samenleving 1,75 miljard euro. Feitelijk zijn de kosten nog hoger, aangezien mensen met een Wajonguitkering niet werken en dus geen belasting afdragen. De Nederlandse overheid geeft tientallen miljoenen uit aan re-integratie en 2,2 miljard euro aan sociale werkplaatsen (waar 15% van de Wajongers werkt).